Bu hafta, iktisat sosyolojisinin klasik düşünürlerinden
Karl Polanyi ile birlikte toplumların iktisadi ilişkilerinin tarihsel dönüşümüne odaklanıyoruz. Polanyi’nin “İktisat Sosyolojisinin Temelleri” başlıklı metni, ekonominin insan yaşamının ayrılmaz bir parçası olarak nasıl şekillendiğini, ancak modern kapitalizmle birlikte toplumsal bağlardan nasıl koparıldığını çarpıcı biçimde ortaya koyar. Polanyi’ye göre tarih boyunca ekonomi, toplumun bir alt sistemi değil, toplumsal düzenin dokusuna gömülü bir etkinlikti. Ancak piyasa toplumunun yükselişiyle birlikte bu gömülülük zayıflamış; “piyasaları olan toplum”dan “piyasa toplumu”na geçilmiştir. Böylece, insanın ihtiyaçları, dayanışma biçimleri ve toplumsal değerleri giderek ekonomik akılcılığın gölgesinde kalmıştır. İsmail Kitapcı’nın Polanyi perspektifinden kaleme aldığı “Piyasaları Olan Toplumdan Piyasa Toplumuna” makalesi, bu dönüşümün günümüz toplumlarında nasıl yankı bulduğunu anlamamıza yardımcı olur. Metin, neoliberalizmin ve küreselleşmenin etkisiyle ekonomik düzenin yeniden toplumsal bağlardan nasıl koptuğunu analiz eder. Haftanın film önerisi olan
Yasujirō Ozu’nun “Tokyo Hikayesi” (1953) ise, modernleşmenin aile yapısı ve kuşaklar arası ilişkiler üzerindeki etkisini sade ama derin bir anlatımla işler. Bu film, Polanyi’nin “toplumsal bağların çözülmesi” tezini sinemanın evrensel diliyle gözler önüne serer. Bu hafta, ekonomiyi yalnızca üretim ve tüketim süreçleriyle değil, toplumların dayanışma, değer ve anlam arayışlarıyla birlikte okumayı sürdüreceğiz. Çünkü Polanyi’nin de vurguladığı gibi, ekonomi toplumdan asla tamamen ayrılmaz.
Kaynaklar:
“İktisat Sosyolojisinin Temelleri”, Yaz. Karl Polanyi, İktisadi Hayatın Sosyolojisi, Ed. Mark Granovetter ve Richard Swedberg, s. 53-80, İstanbul: Alfa Yayınları.
Ek Okuma Önerisi:
Kitapcı, İ. (2019). Piyasaları Olan Toplumdan Piyasa Toplumuna: Karl Polanyi’nin Perspektifinden İktisat Sosyolojisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(4), 1089-1109.
Film/Belgesel Önerisi: Tokyo Hikayesi, Yön. Yasujirô Ozu, 1953.
