İktisat sosyolojisi, ekonomik olguların toplumsal ilişkiler, kültürel normlar ve kurumsal yapılar içinde nasıl şekillendiğini inceleyen disiplinlerarası bir alandır. Türkiye’de iktisat sosyolojisinin gelişimi, hem Batı’daki kuramsal tartışmalarla kurulan temaslar hem de ülkenin kendine özgü tarihsel ve toplumsal deneyimleri üzerinden okunmalıdır. Cumhuriyet’in erken dönemlerinde iktisadi meseleler daha çok kalkınma, sanayileşme ve devletçilik ekseninde ele alınırken, sosyolojik perspektif iktisadi analizlerin arka planında yer almıştır. Bu dönemde Ziya Gökalp, Prens Sabahattin ve daha sonra Mümtaz Turhan gibi isimler, ekonomik yapılar ile kültürel değerler arasındaki ilişkiye dikkat çekerek iktisat sosyolojisinin dolaylı temellerini atmışlardır. 1930’lu yıllarda İstanbul Üniversitesi’nde görev yapan Alman kökenli akademisyenlerin katkıları, iktisadi düşüncenin sosyolojik ve tarihsel boyutlarının güçlenmesini sağlamıştır. 1950’lerden itibaren Şerif Mardin, Sabri Ülgener ve Mehmet İzzet gibi isimler, ekonomik zihniyet, ahlak ve değerler üzerine yoğunlaşarak Türkiye’de iktisat sosyolojisinin özgün bir çizgi kazanmasına katkıda bulunmuşlardır. Özellikle Ülgener’in Weberyen yaklaşımı, Osmanlı-Türk iktisadi zihniyetinin kültürel temellerini tartışmaya açmıştır. 1980 sonrası dönemde neoliberal dönüşümler, kayıt dışı ekonomi, tüketim kültürü, piyasa-toplum ilişkisi ve emek süreçleri iktisat sosyolojisinin temel araştırma alanları hâline gelmiştir. Günümüzde ise Jens Beckert, Polanyi ve Granovetter gibi çağdaş kuramcıların etkisiyle belirsizlik, gömülülük, değerleme ve piyasa ahlakı gibi kavramlar Türkiye bağlamında yeniden tartışılmaktadır. Böylece iktisat sosyolojisi, Türkiye’de hem tarihsel bir birikime hem de güncel toplumsal sorunlara temas eden dinamik bir araştırma alanı olarak önemini korumaktadır.
Kaynaklar:
Özatalay, C. (2014). Türkiye’de Ekonomi Sosyolojisi: Bilanço ve Perspektifler, Sosyoloji Dergisi, 3. Dizi, 29. Sayı, 2014/2, s.29-72
Ek Okuma Önerisi:
Baloglu, Filiz (2003): Economic sociology in Turkey: A historic overview, Economic Sociology: European Electronic Newsletter, ISSN 1871-3351, Max Planck Institute for the Study of Societies (MPIfG), Cologne, Vol. 5, Iss. 1, pp. 17-27
Film/Belgesel Önerisi: Semih Kaplanoğlu, Bal-Süt-Yumurta, 2010-2008-2007.
